काठमाडौं । बेलायती प्रधानमन्त्री केयर स्टारमर बुधवार तीन दिने भ्रमणका लागि चीन पुगेका छन् । विगत दुई महिनामा पाँच पश्चिमी नेताहरूले चीनको भ्रमण गरिसकेका छन् । स्टारमरभन्दा अगाडि फ्रान्स, क्यानडा, फिनल्याण्ड र आयरल्याण्डका नेताहरूले बेइजिङको भ्रमण गरिसकेका छन् । यसले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको नीतिले पश्चिमी देशहरूलाई चीनसँग सम्बन्ध सुधार गर्न बाध्य पारेको विश्लेषण गरिएको छ ।
ट्रम्पका आक्रामक नीतिहरूले विश्वव्यापी सन्तुलनलाई परिवर्तन गरिरहेको विश्लेषण विज्ञहरुले गर्न सुरु गरेका छन् । ट्रम्पको नीतिहरूले युरोपेली देशहरूमा अमेरिकासँगको विश्वासको सम्बन्ध टुटेन सुरु भएको देखिएको छ । ट्रम्पको नाटोमाथि प्रश्न उठाउने, ग्रीनल्याण्डको विलयको माग गर्ने र गठबन्धनप्रतिको उनको खारेज गर्ने मनोवृत्तिले युरोपेली सहयोगीहरूमाझ विश्वासको अभाव सिर्जना गरेको छ । अझ यसमा ट्रम्पको कर धम्कीले यसमा प्रमुख भूमिका खेलेको छ ।
युरोपको कर फाउन्डेसनको रिपोर्ट अनुसार, ट्रम्पले विश्वभरका देशहरूमा औसतमा १० देखि २५ प्रतिशतसम्मको कर लगाइसकेका छन्, जसले व्यापार अनिश्चितताको जोखिम बढाएको छ । युरोपेली देशहरूमा लगाइएको १५ प्रतिशत करले फ्रान्स र जर्मनीलाई प्रत्यक्ष असर पारेको छ । करले यी देशहरूमा वित्तीय संकट र आर्थिक मन्दीको जोखिम बढाएको छ।
यस महिना ट्रम्पले ग्रीनल्याण्डमा अमेरिकी कब्जाको विरोधमा आठ युरोपेली देशहरूमा थप १० प्रतिशत कर लगाउने धम्की दिए । यद्यपि, ट्रम्पले पछि आफ्नो निर्णय फिर्ता लिए।
जनवरी २३ मा, ट्रम्पले स्विट्जरल्याण्डको दाभोसमा विश्व व्यापार संगठनको प्लेटफर्मबाट आफ्ना पश्चिमी सहयोगीहरू विरुद्ध धेरै विवादास्पद बयान दिए । उनले अमेरिकाले अब दोस्रो विश्वयुद्ध पछि आफ्ना सहयोगीहरूसँग मिलेर बनाएको विश्वव्यापी प्रणालीको नेतृत्व नगर्ने बताए । ट्रम्पले अमेरिकाले अब युरोपेली देशहरूलाई आफ्नो बजार र सैन्य सुरक्षामा निःशुल्क पहुँच प्रदान नगर्ने बताउँदै उनको भाषणमा कहिले आक्रामक, कहिले क्रोधित, र कहिले आत्म९प्रशंसाले भरिएको देखिएको थियो ।
उनले युरोपेली सहयोगीहरूलाई अमेरिकाको फाइदा उठाइरहेका देशहरूको रूपमा वर्णन गरे । साथै ट्रम्पले ‘व्यापार युद्ध’ बढाउने र करलाई अमेरिकी बजारमा प्रवेश गर्ने मूल्यको रूपमा वर्णन गर्दै आएका छन् । स्विट्जरल्याण्डमा ट्रम्पको भाषण त्यही हलमा भएको थियो जहाँ चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले नौ वर्षअघि विश्वव्यापीकरण र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको समर्थनमा भाषण दिएका थिए । शी जिनपिङले त्यतिबेला भनेका थिए, संरक्षणवादी नीतिहरूले कसैलाई फाइदा गर्दैनन् र ‘व्यापार युद्ध’मा कोही पनि जित्दैनन् ।
यद्यपि चीनलाई लामो समयदेखि आफ्ना उद्योगहरूलाई राज्य अनुदान प्रदान गर्ने, असहमतिलाई दबाउने र छिमेकी देशहरूलाई धम्की दिने आरोप लगाइएको छ, तर हालका वर्षहरूमा चीनले, कम्तिमा आफ्नो भाषणमा, विश्वव्यापी व्यापार, बहुपक्षीय संस्थाहरू र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगलाई समर्थन गर्ने गरेको छ तर ट्रम्पले यी चिन्ताहरूबाट आफूलाई टाढा राखेको देखिन्छ ।
अहिले चीनले आफूलाई जिम्मेवार विश्वव्यापी शक्तिको रूपमा प्रस्तुत गर्न चाहन्छ, तर विश्व अझै चीनको नेतृत्व स्वीकार गर्न पूर्ण रूपमा तयार छैन । पश्चिमी देशहरूको चीन भ्रमण केवल आर्थिक आवश्यकता मात्र होइन, तर सम्बन्ध पुनर्स्थापित गर्ने कूटनीतिक पहलको रूपमा पनि हेरिएको छ ।
बेलायतले हालै लन्डनमा नयाँ चिनियाँ दूतावास निर्माणलाई अनुमोदन गरेको छ । बेलायती पत्रिका द गार्जियनले यसलाई दुई देशबीचको सम्बन्धमा रहेको बरफ तोड्ने कदमको रूपमा वर्णन गरेको छ । त्यस्तै क्यानडा र चीनले औपचारिक रूपमा आफ्नो सम्बन्धलाई ‘रणनीतिक साझेदारी’ मा उचाल्ने आफ्नो मनसाय घोषणा गरेका छन्, जुन २०१८ पछिको पहिलो प्रमुख कूटनीतिक कदम मानिएको छ ।
थिंक ट्याङ्क एसिया सोसाइटी पोलिसी इन्स्टिच्युटले पश्चिमी देशहरू अब टकरावको सट्टा चीनसँग सीमित र नियन्त्रित सम्बन्ध चाहेको पछिल्ला घटनाक्रमले देखाएको बताएको छ ।
क्यानाडाली प्रधानमन्त्री मार्क कार्नीले जनवरी १६ मा चीनको भ्रमण गरे । २०१७ पछि क्यानाडाली प्रधानमन्त्रीको यो पहिलो चीन भ्रमण थियो । २०१८ को हुवावे विवादपछि क्यानाडा र चीनबीचको सम्बन्ध तनावपूर्ण बनेको थियो । त्यतिबेला चिनियाँ कम्पनी हुवावेकी प्रमुख वित्तीय अधिकारी मेङ वान्झाउलाई संयुक्त राज्य अमेरिकाको आदेशमा क्यानाडामा पक्राउ गरिएको थियो । संयुक्त राज्य अमेरिकाले क्यानाडाले उनलाई सुपुर्दगी गर्न चाहेको थियो । चीनले पक्राउलाई राजनीतिक षड्यन्त्र भनेको थियो र प्रतिक्रियामा दुई क्यानाडाली नागरिकलाई हिरासतमा लिएको थियो ।
यस पटक, दुई देशले आफ्नो सम्बन्धलाई रणनीतिक साझेदारीमा उचाले। क्यानाडाले चिनियाँ विद्युतीय सवारी साधनमा लाग्ने कर १०० प्रतिशतबाट घटाएर ६.१ प्रतिशत गर्यो, जबकि चीनले क्यानाडाली रेपसीडमा लाग्ने कर ८४ प्रतिशतबाट घटाएर १५ प्रतिशत गर्यो । कार्नीले चीनसँगको सम्बन्ध संयुक्त राज्य अमेरिकासँगको तुलनामा स्पष्ट छ, यद्यपि क्यानाडाले आफ्नो कुल निर्यातको ७५ प्रतिशत संयुक्त राज्य अमेरिकामा निर्यात गर्छ ।
जर्मन चान्सलर फ्रेडरिक मर्जले फेब्रुअरी २४ देखि २७ सम्म चीनको भ्रमण गर्ने कार्यक्रम छ । उनले उद्योग र व्यवसायको प्रतिनिधित्व गर्ने ठूलो प्रतिनिधिमण्डल ल्याउनेछन् । यो भ्रमणको मुख्य कारण जर्मनीको कमजोर हुँदै गएको अर्थतन्त्र मानिन्छ । चीन जर्मनीको कार उद्योगको लागि सबैभन्दा ठूलो बजार हो, तर त्यहाँ बिक्रीमा हालै आएको गिरावटले जर्मन कम्पनीहरूमा दबाब बढाएको छ ।
साथै, अमेरिकाले जर्मन कारहरूमा शुल्क लगाउने सम्भावना पनि छ । यस्तो परिस्थितिमा, जर्मनीले उद्योग, रोजगारी र अर्थतन्त्रलाई सहयोग गर्न चीनसँग व्यापार र लगानी च्यानलहरू खुला राख्न चाहन्छ ।
चीनले पनि पश्चिमी देशहरूसँगको सम्बन्धलाई बलियो बनाउन खोजिरहेको छ, जस्तै गत महिना स्पष्ट भएको थियो । फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले डिसेम्बर ३ देखि ५ सम्म चीनको भ्रमण गरेका थिए । यस भ्रमणको क्रममा, चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले म्याक्रोनसँग राजधानी बेइजिङबाट चेङ्दुको यात्रा गरेका थिए । म्याक्रोनले सी जिनपिङको इशाराको लागि गहिरो प्रशंसा गरे । चिनियाँ राज्य सञ्चारमाध्यमका अनुसार, यो एक दुर्लभ अवसर थियो जब चिनियाँ राष्ट्रपतिले विदेशी नेतासँग बेइजिङ बाहिर यात्रा गरेका थिए । विदेशी नेताहरूसँगको भेटघाट सामान्यतया राजधानीमा सीमित हुन्छ ।
यस महिना, आयरल्याण्डका प्रधानमन्त्री माइकल मार्टिनले जनवरी ४ देखि ८ सम्म चीनको भ्रमण गरे । बेइजिङमा भएको भेटघाटको क्रममा, राष्ट्रपति सी जिनपिङले आयरल्याण्डका लेखक एथेल भोयनिचको पुस्तक ‘द ग्याडफ्लाइ’को उल्लेख गरे, जुन उनले बाल्यकालमा पढेका थिए । चीनको सरकारी पत्रिका, ग्लोबल टाइम्सले एक लेखमा युरोपले साझा भविष्य निर्माण गर्न चीनसँग मिलेर काम गर्नुपर्ने लेखेको छ । लेखले विश्व ‘जंगलको कानून’ मा फर्कन सक्ने र चीन र युरोपेली सङ्घ एकसाथ आउनुपर्ने बताएको छ ।
