नाबालिगलाई प्रलोभनमा पारेर डिम्ब निकालिन्छ, छैन स्पष्ट कानुनी सीमा

काठमाडौं । नेपालको राजधानी काठमाडौंमा १७ वर्षीया किशोरी डोल्मा र उनकी साथी ज्यासमिन डिम्ब तस्करीको सिकार भएको घटनाले स्थानीय समुदायमा आक्रोश र चिन्ता पैदा गरेको छ ।

डोल्माकी २१ वर्षीया दिदी कुन्साङले आफ्नी बहिनीको स्न्यापच्याट र इन्स्टाग्राम सन्देशहरू नियाल्दा यो विषयको पर्दाफास भएको हो । सन्देशहरूमा डोल्मा र ज्यासमिनले एक बिचौलियामार्फत डिम्ब दान र आईभीएफ क्लिनिक भ्रमणबारे कुराकानी गरेको पाइएको हो । 

कुन्साङको अनुसन्धानले डोल्मा र ज्यासमिनलाई एक बिचौलियाले गैरकानुनी रूपमा डिम्ब बिक्रीका लागि प्रलोभनमा पारेको खुलासा भएको हो । यो घटनाले नेपालमा सञ्चालित ५० भन्दा बढी आईभीएफ क्लिनिकहरूको कमजोर नियमन र अनैतिक अभ्यासहरूलाई सतहमा ल्याएको छ ।

नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) का अनुसार बिचौलियाले प्रत्येक डिम्बका लागि ४५ हजार रुपियाँ लिने गरेको र त्यसको सानो हिस्सा मात्र किशोरीहरूलाई दिने गरेको पाइएको हो । यो घटनामा संलग्न क्लिनिकले डोल्मा र ज्यासमिनलाई २२ वर्षको भन्दै नक्कली नाम र विवरण प्रयोग गरेको पाइएको सीआईबीले जनाएको छ ।

नाबालिगहरूलाई अभिभावकको स्वीकृतिबिना प्रलोभनमा पारेर डिम्ब निकालिएको छ । उनीहरूलाई १० दिनसम्म हार्मोन सुई दिइयो र शल्यक्रियामार्फत डिम्ब निकालियो, जुन प्रक्रिया पीडादायी र जोखिमपूर्ण छ । यो घटनाले ज्यासमिनका परिवारमा मानसिक र सामाजिक तनाव निम्त्याएको छ ।  

नेपालमा डिम्ब वा वीर्य दानका लागि उमेरको स्पष्ट कानुनी सीमा नहुँदा यस्ता गतिविधि अनियन्त्रित छन् । प्रहरीले यो मुद्दालाई बालबालिका सम्बन्धी ऐन २०७५ अन्तर्गत कारबाही अघि बढाएको छ, जसमा ७५ हजार रुपियाँ जरिवाना र ३ वर्षसम्म कैदको सजाय तोकिएको छ ।

अषाढमा तीन चिकित्सकसहित पाँच जनालाई पक्राउ गरिएको थियो, तर उनीहरूलाई हाजिरी जमानीमा रिहा गरिएको छ । स्वास्थ्य मन्त्रालयले यो घटनालाई गम्भीरतापूर्वक लिएको र चाँडै नयाँ नियमन ल्याउने जनाएको छ । मन्त्री प्रदीप पौडेलले डिम्ब दानका लागि २० वर्षको न्यूनतम उमेर तोक्ने प्रस्ताव गरेका छन् ।

स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार एक समितिले प्रतिवेदन बुझाइसकेको र नीतिगत निर्णय चाँडै हुने बताइएको छ । विश्वका अन्य देशहरूमा यस्ता गतिविधिमा कडा नियम छन् ।  भारतमा २३-३५ वर्षका महिलाले मात्र डिम्ब दान गर्न सक्छन् भने बिचौलियाको प्रयोग अपराध मानिन्छ ।

यूके र अमेरिकामा पनि उमेर र स्वास्थ्य मापदण्ड तोकिएका छन् । यो घटनाले नेपालमा आईभीएफ क्लिनिकहरूको अनुगमन र कानुनी सुधारको तत्काल आवश्यकता उजागर गरेको छ । 

(नोट: पीडित र परिवारको गोपनीयताका लागि नाम परिवर्तन गरिएको )