काठमाडौं । भारत सरकारले चिनी निर्यातमा तत्काल प्रभावबाट रोक लगाएको छ । यो प्रतिबन्ध कम्तीमा आगामी सेप्टेम्बर ३० सम्म वा अर्को आदेश नआएसम्म लागू रहनेछ ।
देशभित्र चिनीको उपलब्धता कायम राख्न र मूल्य नियन्त्रणमा राख्ने उद्देश्यले सरकारले यस्तो निर्णय गरेको जनाएको छ ।
भारतको वाणिज्य तथा उद्योग मन्त्रालयअन्तर्गतको विदेश व्यापार महानिर्देशनालयले यससम्बन्धी सूचना जारी गरेको हो । सूचनाअनुसार कच्चा, सेतो तथा प्रशोधित चिनीको निर्यातमा रोक लगाइएको छ । सरकारले चिनीलाई अब ‘निषेधित श्रेणी’मा राखेको छ ।
यद्यपि हाल कायम रहेको शुल्क दर कोटा तथा व्यवस्थाअनुसार युरोपेली सङ्घ र अमेरिकातर्फ हुने चिनी निर्यातमा भने यो प्रतिबन्ध लागू नहुने बताइएको छ ।
भारतको यो निर्णयले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तथा सेतो चिनीको मूल्य बढ्न सक्ने अनुमान गरिएको छ । साथै ब्राजिल र थाइल्यान्डजस्ता प्रतिस्पर्धी उत्पादक देशलाई एसिया र अफ्रिकाका खरिदकर्तातर्फ थप चिनी निर्यात गर्ने अवसर मिल्ने देखिएको छ ।
भारत ब्राजिलपछि विश्वकै दोस्रो ठूलो चिनी निर्यातकर्ता देश हो । यसअघि भारत सरकारले चिनी मिलहरूलाई १५ लाख ९० हजार टन चिनी निर्यातको अनुमति दिएको थियो । तर लगातार दोस्रो वर्ष पनि उत्पादन खपतभन्दा कम हुने अनुमान गरिएपछि सरकारले नयाँ निर्णय लिएको हो ।
मुख्य उखु उत्पादन क्षेत्रमा उत्पादन कमजोर भएको तथा एल निनो मौसम प्रणालीका कारण यस वर्षको मनसुन प्रभावित हुन सक्ने जोखिमले आगामी सिजनको उत्पादन प्रारम्भिक अनुमानभन्दा कम हुन सक्ने चिन्ता बढेको छ ।
निर्यातका लागि स्वीकृत १५ लाख ९० हजार टनमध्ये व्यापारीहरूले करिब आठ लाख टन चिनीको सम्झौता गरिसकेका थिए । तीमध्ये छ लाख टनभन्दा बढी चिनी निर्यात भइसकेको बताइएको छ ।
सरकारले भने केही अवस्थामा पहिले नै प्रक्रियामा रहेका निर्यातलाई अनुमति दिने जनाएको छ । सरकारी राजपत्रमा सूचना प्रकाशित हुनुअघि नै मालसामान जहाजमा चढाउन सुरु गरिएको भए, सिपिङ बिल दर्ता भइसकेको भए वा जहाज भारतीय बन्दरगाहमा पुगिसकेको भए निर्यात गर्न पाइनेछ । त्यस्तै सूचना जारी हुनुअघि नै चिनी भन्सार वा संरक्षक निकायलाई बुझाइसकिएको अवस्थामा पनि निर्यातलाई अनुमति दिइनेछ ।
प्रतिबन्ध घोषणा भएपछि न्युयोर्कमा कच्चा चिनीको वायदा मूल्य दुई प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ भने लन्डनमा सेतो चिनीको वायदा मूल्य तीन प्रतिशतले उकालो लागेको छ ।
नेपालमा प्रत्यक्ष असर
नेपालले वार्षिक चिनी खपतको ठूलो हिस्सा भारतबाट आयात गर्छ । स्वदेशी उत्पादनले आधा मागमात्र धान्ने भएकाले बाँकी चिनी मुख्य रूपमा भारतबाट आउँछ । भारतको यो प्रतिबन्धले नेपाली बजारमा चिनीको आपूर्ति प्रभावित हुने र मूल्य बढ्ने देखिन्छ ।
भारतबाट औपचारिक आयात घट्दा सीमावर्ती क्षेत्रबाट तस्करी बढ्न सक्छ । यसले राजस्व घाटा हुनुका साथै नेपाली बजारमा अवैध चिनीको प्रवेश बढ्ने देखिएको छ । विगतका वर्षहरूमा पनि यस्ता प्रतिबन्धका बेला नेपालमा चिनीको मूल्य प्रतिकिलो १० रुपैयाँसम्म बढेको थियो । अहिले पनि होलसेल र खुद्रा मूल्यमा दबाब पर्न थालिसकेको छ । नेपाली बजारमा चिनीको मूल्य अहिले नै प्रतिकिलो ९०–१०५ रुपैयाँ आसपास छ । प्रतिबन्ध लम्बिएमा थप वृद्धि हुन सक्छ ।
