काठमाडौं । टिकटक नेपालको सबैभन्दा लोकतान्त्रिक सूचनाको औजार बन्नेछ भनेर कसैले सोचेको थिएन। एक किसानको सुझाव, एक शिक्षकको पाठ र एक महिलाको ४७ सेकेन्डको व्यवसायिक भिडियो जस्ता अनेक भिडियोहरूबाट यो विस्तारै आफैं सम्भव हुँदै आयो ।
बाढीको चेतावनीदेखि मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी छलफलसम्म, नेपालमा जटिल विषयहरूको कुनै कमी छैन । तर टिकटकले यस्ता विषयलाई बुझ्न र सामना गर्न केही सहज बनाइदिएको छ ।
बाढी वा भूकम्पजस्ता विपद्का बेला क्रियटरहरूले उद्धारसम्बन्धी सूचना, हराएका व्यक्तिहरूको खोजी सम्बन्धी जानकारी तथा आवश्यक अपडेटहरू साझा गर्ने गर्छन् । टिकटक सुस्त गतिको इन्टरनेटमा पनि प्रभावकारी रूपमा चल्ने भएकाले दुर्गम गाउँका मानिसहरूले पहिलेभन्दा छिटो महत्वपूर्ण सूचना प्राप्त गर्न र शेयर गर्न सकिरहेका छन् ।
नेपालमा टिकटक अब मनोरञ्जनको माध्यम मात्र होइन, यस अघि कहिल्यै पनि आफ्नो आवाज उठाउन नसकेकाहरूका लागि अभिव्यक्तिको एउटा सशक्त माध्यम बनेको छ ।
आफ्ना जरा र संस्कृतितर्फ फर्किंदै
नेपालमा टिकटकको सबैभन्दा प्रभावकारी प्रयोगमध्ये एक संस्कृति र भाषाको संरक्षण हो । युवा क्रियटरहरूले नेवारी देवी नाच, गुरुङ सांस्कृतिक प्रस्तुति तथा थारू समुदायका परम्परागत कृषि संस्कारजस्ता सांस्कृतिक गतिविधिहरू भिडियोमार्फत प्रस्तुत गरिरहेका हुन्छन् ।
त्यस्तै, मैथिली, नेपाल भाषा र तामाङ भाषा जस्ता संकटमा परेका भाषाहरूमा कन्टेन्टहरू बनाएर नयाँ पुस्तालाई आफ्ना जरा र पहिचानसँग जोड्ने काम पनि भइरहेको छ ।
कुनै समय हराउने जोखिममा रहेका ढाका कपडा बुनाइ र भक्तपुरको माटोका भाँडा बनाउने कलाजस्ता परम्परागत सीपहरू अहिले विश्वभरका हजारौं दर्शकमाझ पुगिरहेका छन् ।
आर्थिक सशक्तीकरण
टिकटकले सामाजिक अवरोधहरू पनि तोडिरहेको छ । युवा क्रियटरहरूले उत्पादनको मूल्य निर्धारणदेखि खर्च नगरीकनै मार्केटिङ गर्ने तरिकासम्मका वास्तविक व्यवसायिक अनुभवहरू शेयर गरिरहेका छन् । यसले साधारण नेपालीलाई कक्षा कोठा वा बोर्डरुममा नपुगी आफ्नै व्यवसाय सुरु गर्ने ज्ञान र आत्मविश्वास प्रदान गरिरहेको छ।
विभिन्न जिल्लाका किसानहरूले जैविक खेतीका उपाय तथा बजार मूल्य सम्बन्धी जानकारी आदानप्रदान गर्दै अन्य किसानलाई राम्रो निर्णय लिन सहयोग गरिरहेका छन् ।
त्यस्तै, एसईईका विद्यार्थीहरूका लागि अध्ययनलाई प्रभावकारी बनाउने उपाय, कठिन विषयहरू बुझ्ने तरिका तथा राम्रो नतिजा हासिल गर्न सहयोग गर्ने निःशुल्क सुझावहरू पनि व्यापक रूपमा शेयर भइरहेका छन् ।
मानसिक स्वास्थ्यबारे नयाँ संवादको थलो
मानसिक स्वास्थ्य अर्को यस्तो क्षेत्र हो जहाँ टिकटकले शान्त तर महत्वपूर्ण प्रभाव पारिरहेको छ । लामो समयसम्म नेपालमा डिप्रेसन वा एन्जाइटी जस्ता समस्याबारे खुला रूपमा कुरा गर्नु लाजमर्दो मानिन्थ्यो। आज भने युवा क्रियटरहरू आफ्ना अनुभवहरू खुलेर शेयर गरिरहेका छन् र आवश्यक सहयोग लिन अरूलाई पनि प्रोत्साहित गरिरहेका छन् ।
इमानदार रूपमा आफ्ना अनुभव व्यक्त गर्ने यही सरल अभ्यासले नेपाली समाजमा मानसिक स्वास्थ्यप्रतिको दृष्टिकोणलाई विस्तारै परिवर्तन गरिरहेको छ ।
नेपालका वास्तविक कथाहरू सुनाइरहेका केही लोकप्रिय टिकटक पेजहरूको उदाहरण लिनुपर्दा Healthymindsnepal, Explorenepal01, Merosiksha, Rodhi.source, nepal8thwonder र krishisuchanaofficial आदिलाई लिन सकिन्छ।
टिकटकले विदेशमा रहेका विशाल नेपाली समुदायलाई पनि आफ्नो देशसँग जोडिरहेको छ। खाडी मुलुक, मलेसिया, जापान लगायत विभिन्न देशमा कार्यरत लाखौं नेपालीहरू खाना, चाडपर्व तथा स्थानीय समाचार सम्बन्धी भिडियोमार्फत घरपरिवारसँग भावनात्मक रूपमा नजिक रहन सकेका छन्। विदेशबाट फर्किएका श्रमिकहरूले आफ्नो अनुभव खुलेर शेयर गर्ने भएकाले वैदेशिक रोजगारीको तयारी गरिरहेका अन्य नेपालीहरूले पनि सुरक्षित र सूचित निर्णय लिन सहयोग पाइरहेका छन्।
टिकटकले नेपालका सबै समस्या समाधान गर्न सक्दैन। तर भौगोलिक कठिनाइ सधैं चुनौती बनेको देशमा आज एउटा छोटो भिडियोले हिमालको सबैभन्दा दुर्गम गाउँबाट संसारभरि ठूलो सन्देश पुर्याउन सक्छ। यही नै रूपान्तरणको शान्त तर शक्तिशाली प्रभाव र एउटा सानो स्क्रोलसँगै अगाडि बढिरहेको परिवर्तन हो ।
