काठमाडौं । चीनको सेनाले विगत तीन वर्षमा धेरै परिवर्तन भोगेको छ, जुन देशको इतिहासमा अभूतपूर्व मानिएको छ । राष्ट्रपति सी जिनपिङले विगत तीन वर्षमा ३० भन्दा बढी जनरल र एडमिरलहरूलाई बर्खास्त गरेका छन् वा तिनीहरू अचानक बेपत्ता भएका छन् ।
सी जिनपिङले २०२३ मा स्थापना गरेको केन्द्रीय सैन्य आयोग (सिएमसी) मा केवल एक जना जनरल मात्र बाँकी छन् । हटाइएकाहरूमध्ये शीर्ष जनरल झाङ युक्सिया पनि छन्, जो युद्धको लागि सेना तयार पार्न जिम्मेवार थिए । तिनीहरूमध्ये धेरैलाई भ्रष्टाचारको आरोप लगाइएको छ । यद्यपि, विज्ञहरू विश्वास गर्छन्, यो अभियान पनि सीको वफादारी निर्धारण गर्ने प्रक्रिया हो ।
झाङ युक्सियासँगै, जनरल लिउ झेनलीलाई पनि हटाइएको छ । रिपोर्टका अनुसार, २०२३ को सुरुमा, चीनमा विशेष विभाग र थिएटर कमाण्डहरूको नेतृत्व गर्ने ३० जना जनरल र एडमिरलहरू थिए । अब, केवल सात जना जनरलहरू सक्रिय भूमिकामा देखिएका छन् । केन्द्रीय सैन्य आयोग (सिएमसी) मा अब केवल एक जना जनरल छन्, झाङ शेङमिन । उनी सी जिनपिङको सैन्य सफाई अभियानको निरीक्षण गरिरहेका छन् । यो सफाईले सी जिनपिङको शक्ति प्रदर्शन गरेको विश्लेषण गरिएको छ ।
झाङ शेङमिनले आफ्नो करियरको अधिकांश समय चीनको आणविक र परम्परागत क्षेप्यास्त्र कार्यक्रमहरू नियन्त्रण गर्ने रकेट फोर्समा भ्रष्टाचार विरोधी र राजनीतिक अनुशासनको निरीक्षण गर्दै बिताएका छन् । सीले उनलाई गत वर्ष सीएमसीको उपाध्यक्ष नियुक्त गरेका थिए । जनरल झाङ युक्सिया र कमाण्डर लिउ जेन्लीलाई हटाउदा युद्धको लागि सेना तयार पार्ने प्रत्यक्ष जिम्मेवारीमा थिए । यो प्रक्रियाले विश्वको दोस्रो सबैभन्दा शक्तिशाली सेनाको शीर्षमा एक महत्त्वपूर्ण शून्यता सिर्जना गरेको छ । यसले अस्थायी रूपमा जनमुक्ति सेनामा सी जिनपिङको विश्वासलाई कमजोर बनाउन सक्ने पनि विश्लेषण गरिएको छ ।
चीनमा केन्द्रीय सैन्य आयोग (सीएमसी) का उपाध्यक्ष झाङ युक्सियाविरुद्ध अनुसन्धान सुरु भएको छ । अमेरिकी पत्रिका वाल स्ट्रिट जर्नलको रिपोर्ट अनुसार, उनीमाथि चीनको आणविक हतियारसँग सम्बन्धित गोप्य जानकारी संयुक्त राज्य अमेरिकालाई चुहावट गरेको आरोप छ । झाङ युक्सियालाई जनवरी २४ मा उनको पदबाट हटाइएको थियो । चिनियाँ रक्षा मन्त्रालयले उनलाई अनुशासन र कानूनको गम्भीर उल्लङ्घनको आरोप लगाएको छ । झाङ युक्सियामाथि सीएमसी भित्र गुट बनाएको र पार्टी भित्र विभाजन निम्त्याएको आरोप पनि छ ।
झाङ युक्सियाको गिरफ्तारीले किन सी जिनपिङले यति नजिकका सहयोगीविरुद्ध कारबाही गरे भन्ने प्रश्न उठाएको छ । आणविक गोप्य कुराहरू चुहावट गरेको आरोप बाहेक, केही विज्ञहरू झाङ युक्सिया धेरै शक्तिशाली भएको विश्वास गर्छन् । राष्ट्रपति सीले सेनामा भ्रष्टाचार गहिरो भ्रष्टाचार भएकाले ठूलो मात्रामा कारबाही गरेको पनि बताइएको छ । झाङ युक्सियाले २०१२ देखि २०१७ सम्म चीनको हतियार खरिद विभागको नेतृत्व गरेका थिए । विज्ञहरू भन्छन्, यो विभागलाई भ्रष्टाचारको लागि सबैभन्दा जोखिममा रहेको मानिन्छ । यस विभागसँग सम्बन्धित धेरै अधिकारीहरू पछि भ्रष्टाचारको आरोपमा फसेका थिए, तर झाङ सकुशल रहे । अब, यदि जनरल झाङ युक्सियाविरुद्ध औपचारिक आरोप लगाइयो भने, उनले गोप्य सैन्य अदालतमा मुद्दा चलाउन सक्छन् । यस्ता घटनाहरूमा सजाय निश्चित मानिन्छ ।
विज्ञहरू भन्छन्, यो घटनाले बेइजिङको सत्तारुढ प्रतिष्ठान भित्र डरको वातावरण सिर्जना गरेको छ । यस घटनाले सी जिनपिङका नजिकका व्यक्तिहरू पनि सुरक्षित छैनन् भन्ने स्पष्ट सन्देश दिएको छ । २०२७ को पार्टी कांग्रेस अघि, सीले सेनामा विश्वसनीय नेतृत्व पुनस् स्थापित गर्नुपर्नेछ, जुन उनको लागि गाह्रो हुनेछ ।
अक्टोबर २०२४ मा, पार्टीले सिएमसीका दोस्रो उपाध्यक्ष हे वेइडोङलाई निष्कासन गर्यो । २०२४ मा, भ्रष्टाचारको आरोपका कारण दुई पूर्व रक्षामन्त्रीहरूलाई पनि पार्टीबाट निष्कासन गरियो । हे वेइडोङ चीनको केन्द्रीय सैन्य आयोग (सिएमसी) का दोस्रो सर्वोच्च उपाध्यक्ष थिए, जुन जनमुक्ति सेना (पीएलए) मा दोस्रो सर्वोच्च पद हो । यो आयोगले राष्ट्रपति सी जिनपिङको नेतृत्वमा सेनाको सर्वोच्च कमान्ड राख्छ । उनी मार्च २०२५ देखि सार्वजनिक रूपमा देखिएका छैनन् । हे वेइडोङलाई सी जिनपिङको नजिकको सहयोगी मानिन्थ्यो । दुवैले १९९० को दशकमा फुजियान र झेजियाङ प्रान्तमा सँगै सेवा गरेका थिए । उनलाई २०२२ मा सीएमसीको उपाध्यक्ष पदमा सिधै नियुक्त गरिएको थियो, जुन पद सामान्यतया उच्च आयोगमा सेवा गरेपछि राखिएको थियो ।
यो शुद्धीकरण रकेट फोर्स र नौसेना सहित सशस्त्र सेनाका लगभग सबै शाखाहरूमा पुगेको बताइएको छ । २०१६ मा, सीले जमिन, समुद्र र वायु सेनाको क्षेत्रीय सञ्चालनका लागि जिम्मेवार पाँच थिएटर कमाण्डहरू स्थापना गरे, जुन अब लगभग पूर्ण रूपमा प्रभावित भएका छन् । यसमा पूर्वी थिएटर कमाण्ड पनि समावेश छ, जसले ताइवान वरिपरि सैन्य अपरेशनहरू ह्यान्डल गर्दछ। गत वर्ष, सीले पूर्वी थिएटरको लागि नयाँ कमाण्डर नियुक्त गरे, तर अब स्थिति फेरि परिवर्तन भएको छ ।
चिनियाँ सेनाको आधिकारिक पत्रिकाले सी जिनपिङको निर्णयलाई समर्थन गर्न अधिकारी र सैनिकहरूलाई अपील गरेको छ । पत्रिकाले यसले बलियो चिनियाँ सेना निर्माण गर्ने उल्लेख गरेको छ ।
विश्लेषकहरूले यो कार्य चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले सेनामा सुधार गर्न र अधिकारीहरूमाझ वफादारी बढाउन नेतृत्व गरेको अभियानको एक हिस्सा हो । चिनियाँ रक्षा मन्त्रालयले आयोगका अर्का सदस्य, संयुक्त कर्मचारी विभागका प्रमुख लिउ झेनलीलाई पनि अनुसन्धानमा राखिएको बताएको छ । केन्द्रीय सैन्य आयोग सेना सम्बन्धी प्रमुख निर्णय गर्ने निकाय हो। राष्ट्रपति सी जिनपिङ यस संस्थाका सर्वोच्च पदका अधिकारी हुन् ।
चीनले आफ्नो सेनालाई अगाडि बढाउन जारी राखेको छ । यस वर्ष, चीनले आफ्नो वार्षिक रक्षा बजेट ७.२ प्रतिशतले बढाएको छ । यस वर्ष, यो २४९ बिलियन डलर पुगेको छ । विज्ञहरूले चीनको वास्तविक रक्षा खर्च यसको भनिएको खर्च भन्दा ४०-५० प्रतिशत बढी रहेको दाबि गर्छन् । चीनले आफ्नो सैन्य खर्चलाई कम देखाउन विभिन्न क्षेत्रहरूमा रकम विनियोजन गर्ने उनीहरुको दाबि छ । चीन संयुक्त राज्य अमेरिका पछि दोस्रो ठूलो सैन्य खर्च गर्ने देश हो । संयुक्त राज्य अमेरिकाको रक्षा बजेट लगभग ९५० बिलियन डलर छ, जुन चीनको भन्दा चार गुणा बढी हो ।
