काठमाडौं । कुनै बेला आक्रामक व्यापार विस्तार गरेर अगाडि बढेको एनआइसी एशिया बैंक अहिले संकटतर्फ लागेको छ । कर्जा असुलीमा असफल हुँदै जाँदा बैंकको समग्र वित्तीय स्वास्थ्यमा समस्या देखिएको छ ।
एनआइसी एशिया बैंक अहिले सामान्य वित्तीय दबाबमा छैन, यो संस्थागत रूपमा गहिरिँदै गएको संकटको स्पष्ट संकेततर्फ उन्मुख भएको देखिन्छ । चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को तेस्रो त्रैमाससम्मको वित्तीय विवरणले केवल नाफा घटेको मात्र देखाउँदैन बैंकको समग्र व्यवसायिक मोडेल, जोखिम व्यवस्थापन क्षमता र भविष्यको विश्वसनीयतामाथि नै गम्भीर प्रश्न खडा गर्छ ।
१४ करोड ३ लाख रुपैयाँमा सीमित खुद नाफा, दोहोरो अंकको गिरावट, कमजोर प्रतिफल सूचक र ऋणात्मक सञ्चित नाफा—यी सबै तथ्यहरूलाई सँगै राख्दा चित्र स्पष्ट छः बैंक ‘सामान्य सुधार’ होइन, ‘संरचनात्मक संकट’ को चरणमा प्रवेश गरिरहेको छ ।
बैंकले आक्रामक रूपमा प्रोभिजनिङ बढाएको छ, जसलाई व्यवस्थापनले जोखिम नियन्त्रणको रणनीति भनेर प्रस्तुत गर्न खोजेको छ । तर यथार्थ फरक देखिन्छ । यदि कर्जा पोर्टफोलियो साँच्चिकै गुणस्तरीय थियो भने यति ठूलो मात्रामा प्रोभिजनिङ किन आवश्यक प¥यो ? निष्क्रिय कर्जा ५.७५ प्रतिशतबाट उकालो लागेर ८.८५ प्रतिशत पुग्नु कुनै सामान्य उतारचढाव होइन, यो विगतमा अपनाइएको आक्रामक र सम्भवतः अपर्याप्त रूपमा मूल्याङ्कन गरिएको कर्जा विस्तार नीतिको प्रत्यक्ष परिणाम हो ।
खुद निष्क्रिय कर्जा ०.४९ प्रतिशतमा झरेको तथ्यलाई सकारात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजिए पनि यो वास्तविक जोखिम घटेको प्रमाण होइन, यो केवल उच्च प्रोभिजनिङले सतहमा देखिएको सुधार मात्र हो । भित्रभित्रै जोखिमको थुप्रो अझै बाँकी छ भन्ने संकेतलाई नजरअन्दाज गर्न मिल्दैन ।
आम्दानी संरचनामा आएको गिरावटले संकटलाई अझ गहिरो बनाएको छ । खुद ब्याज आम्दानीमा आएको उल्लेख्य संकुचन, सञ्चालन मुनाफाको कमजोर अवस्था र ब्याजदर घट्दै जाँदा मार्जिन झन् खुम्चिनु, यी सबैले बैंकको मूल व्यवसाय नै दबाबमा परेको देखाउँछन् ।
यस्तो अवस्थामा बैंकले दीर्घकालीन रूपमा कसरी स्थिर नाफा कायम गर्छ भन्ने प्रश्न केवल सैद्धान्तिक बहस होइन, व्यावहारिक चिन्ताको विषय बनेको छ ।
१३ अर्ब ६५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी सञ्चित नोक्सानी हुनु भनेको बैंकले निकट भविष्यमा लाभांश वितरण गर्न नसक्ने मात्र होइन, पूँजीगत दबाब समेत बढ्दै गएको संकेत हो ।
आम्दानीका वैकल्पिक स्रोतहरू विस्तार गर्न नसकेको अवस्था र परम्परागत ब्याज आम्दानीमै निर्भरता कायम रहनुले जोखिमलाई थप बढाएको छ ।
तरलताको स्थिति हेर्दा पनि तस्वीर उत्साहजनक छैन । ३ खर्बभन्दा बढी निक्षेप संकलन गरेर पनि कर्जा विस्तार गर्न नसक्नु, सीडी रेसियो ६५ प्रतिशतको आसपासमै अड्किनु र ठूलो परिमाणमा लगानीयोग्य रकम निष्क्रिय बस्नु यी सबैले बैंकको रणनीतिक अस्पष्टता र बजारप्रतिको अनिश्चित दृष्टिकोणलाई उजागर गर्छ । हुन त, अहिले समग्र बैंकिङ प्रणाली नै अधिक तरलता समस्यासँग जुधिरहेको छ ।
बजारमा कर्जा माग कमजोर हुनु एउटा पक्ष हो, तर जोखिम व्यवस्थापनको नाममा अत्यधिक संयमता अपनाउँदा यो बैंक आफैंले आफ्नो वृद्धि सम्भावनालाई रोकिरहेको छ । यो ‘जोखिमबाट जोगिन’ र ‘व्यवसाय बढाउने’ बीचको द्वन्द्वमा बैंक फसेको स्पष्ट देखिन्छ ।
सबैभन्दा चिन्ताजनक पक्ष भनेको ऋणात्मक सञ्चित नाफा हो । १३ अर्ब ६५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी सञ्चित नोक्सानी हुनु भनेको बैंकले निकट भविष्यमा लाभांश वितरण गर्न नसक्ने मात्र होइन, पूँजीगत दबाब समेत बढ्दै गएको संकेत हो ।
प्रतिसेयर आम्दानी १.२७ रुपैयाँ र आरओई ०.७३ प्रतिशतमा सीमित हुनु पूँजीको उपयोग कति कमजोर अवस्थामा पुगेको छ भन्ने स्पष्ट प्रमाण हो । लगानीकर्ताका लागि यो केवल कम प्रतिफलको विषय होइन, यो विश्वास संकटको सुरुवात हो ।
यस परिप्रेक्ष्यमा अब मुख्य प्रश्नहरू झन् तीव्र बनेका छन् । के बैंकको आक्रामक विस्तार मोडेल पूर्ण रूपमा असफल भइसकेको हो ? के अहिले देखिएको ‘क्लिनअप फेज’ वास्तवमा गहिरो संरचनात्मक कमजोरीको लक्षण हो ? र, सबैभन्दा महत्वपूर्ण, के बैंकसँग आफ्नो विश्वसनीयता पुनःस्थापित गर्ने पर्याप्त क्षमता, रणनीति र नेतृत्व छ ?
विश्लेषकहरूको दृष्टिमा बैंक अहिले संक्रमणकालीन अवस्थाभन्दा पनि जोखिमपूर्ण मोडमा पुगेको छ, जहाँ विगतका निर्णयहरूको भारले वर्तमानलाई थिचिरहेको छ ।
निष्क्रिय कर्जा घटाउने, गुणस्तरीय कर्जा विस्तार गर्ने र आम्दानीको आधार पुनःनिर्माण गर्ने काम प्रभावकारी रूपमा अघि बढेन भने अवस्था अझ बिग्रिन सक्छ ।
यो प्रक्रिया छोटो अवधिमा सकिने संकेत देखिँदैन; बरु आगामी एक–दुई वर्ष बैंकका लागि अस्तित्वकै परीक्षा बन्न सक्नेछ ।
यद्यपि केही सकारात्मक संकेतहरू पूर्ण रूपमा गायब भने छैनन् । उच्च प्रोभिजनिङले भविष्यका सम्भावित घाटालाई अहिले नै समेट्ने प्रयास गरेको छ, कोषको लागत घट्नुले मार्जिन सुधारको झिनो सम्भावना दिन्छ, र पर्याप्त तरलताले अवसर खोज्न सैद्धान्तिक रूपमा सजिलो बनाउँछ । तर यी सम्भावनाहरू केवल कागजमा सीमित रहने कि व्यवहारमा परिणत हुने भन्ने कुरा व्यवस्थापनको क्षमता, निर्णयको स्पष्टता र बजारप्रतिको विश्वसनीयतामा निर्भर हुनेछ ।
समग्रमा, एनआइसी एशिया बैंक अहिले सामान्य सुधारको चरणमा होइन, यो गम्भीर संकटतर्फ उन्मुख संस्थाको रूपमा देखिँदैछ । यदि तत्काल र प्रभावकारी सुधारका कदमहरू चालिएनन् भने अहिले देखिएका चेतावनी संकेतहरू निकट भविष्यमा पूर्ण विकसित वित्तीय संकटमा रूपान्तरण हुन सक्ने जोखिम अत्यन्त बलियो छ ।
अबको समय बैंकका लागि केवल ‘रिकभरी’ को होइन, ‘अस्तित्व जोगाउने’ लडाइँको रूपमा विकसित हुन सक्ने संकेतहरू प्रष्ट देखिन थालेका छन् ।
