विश्वकपमा अर्बौँको व्यापार : कुन टोलीले कति कमाए ?

काठमाडौं । पहिले–पहिले विश्वकप जित्नु भनेको विशुद्ध देशको सान र इज्जतको कुरा मात्रै हुन्थ्यो । तर आजभोलि रु इज्जतसँगै अर्बौँ रुपैयाँको पोको पनि जोडिएर आउँछ १ त्यसैले मैदानमा खेलाडीहरू केवल देशका लागि मात्र खेलिरहेका हुँदैनन्, उनीहरूले आफ्नो फुटबल सङ्घ, आफ्ना क्लब र समग्र फुटबल संरचनाका लागि पनि भविष्य निर्माण गरिरहेका हुन्छन् ।

सन् २०२६ को विश्वकप यस अर्थमा झन् विशेष छ । पहिलो पटक ४८ टोलीले विश्वकप खेल्यो । टोली बढे, खेल बढे, दर्शक बढे, व्यापार बढ्यो र त्यससँगै पुरस्कार रकम पनि इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो बन्यो । फिफाले यस संस्करणमा पुरस्कार र सहभागी भत्ताका लागि झन्डै एक अर्ब अमेरिकी डलर छुट्याएको छ । त्यसैले यसपटक विश्वकपमा छनोट हुनु मात्रै पनि धेरै देशका लागि आर्थिक रूपमा ठूलो सफलता हो ।

अब सबैभन्दा ठूलो प्रश्न– विश्व च्याम्पियनले कति रकम पाउँछ रु यसपटकको च्याम्पियन स्पेनले ट्रफी र च्याम्पियनसिप औंठीसँगै ५ करोड १० लाख अमेरिकी डलर प्राप्त गरेको छ । तर यो रकम नै सबैथोक होइन, वास्तविक कमाइ त त्यसपछि सुरु हुन्छ । विश्व च्याम्पियन बनेपछि टोलीको जर्सी बिक्री ह्वात्तै बढ्छ, नयाँ प्रायोजकहरू थपिन्छन् र विज्ञापन सम्झौताको मूल्य आकासिन्छ । खेलाडीहरूको व्यक्तिगत ब्रान्ड भ्यालु बढ्नुका साथै फुटबल सङ्घको आम्दानी वर्षौँसम्म उकालो लाग्छ । 

एउटा विश्वकप ट्रफीले कुनै देशको फुटबल अर्थतन्त्र नै बदल्न सक्छ । सन् २०२२ मा अर्जेन्टिनाले विश्वकप जितेपछि विश्वभर यसको जर्सीको अभाव भएको थियो । लियोनेल मेस्सीको नाम छापिएका जर्सीहरू केही घण्टामै बिक्री भए भने अर्जेन्टिना फुटबल सङ्घले व्यापक व्यावसायिक लाभ उठायो ।

फाइनल हार्ने टोली पनि रित्तो हात फर्किँदैन । उपविजेता बनेको अर्जेन्टिनाले ३ करोड ४० लाख अमेरिकी डलर प्राप्त गरेको छ भने तेस्रो स्थान हासिल गर्ने इङ्गल्याण्डले ३ करोड डलर र चौथो स्थानको फ्रान्सले २ करोड ८० लाख डलर पाएका छन् । त्यसैगरी, क्वार्टरफाइनलसम्म पुग्ने स्विट्जरल्याण्ड, नर्वे, बेल्जियम र मोरक्कोले प्रति टोली २ करोड डलर प्राप्त गरेका छन् । राउन्ड अफ १६ मा पुग्ने कोलम्बिया, इजिप्ट, अमेरिका, पोर्चुगल, मेक्सिको, ब्राजिल, पाराग्वे र क्यानडाले प्रति टोली १ करोड ६० लाख डलर हात पारेका छन् । यस्तै राउन्ड अफ ३२ मा पुग्ने घाना, अल्जेरिया, अष्ट्रेलिया, केप भर्डे, अस्ट्रिया, क्रोएसिया, बोस्निया र हर्जगोभिना, सेनेगल, डीआर कङ्गो, इक्वेडर, स्वीडेन, आइभरी कोस्ट, नेदरल्याण्ड्स, जर्मनी, जापान र दक्षिण अफ्रिका जस्ता टोलीले प्रति टोली १ करोड २० लाख डलर प्राप्त गरेका छन् ।

यदि कुनै टोलीले विश्वकपमा तीनवटै खेल हार्‍यो भने के हुन्छ रु धेरैलाई लाग्न सक्छ, त्यस्तो टोली खाली हात घर फर्किन्छ, तर वास्तविकता त्यस्तो होइन । समूह चरणबाटै बाहिरिने टोलीले पनि १ करोड अमेरिकी डलर प्राप्त गर्छन् । यसपटक समूह चरणबाट बाहिरिने उरुग्वे, स्कटल्याण्ड, दक्षिण कोरिया, इरान, उज्बेकिस्तान, इराक, साउदी अरेबिया, कुराकाओ, चेक गणराज्य, कतार, पानामा, जोर्डन, ट्युनिसिया, न्युजिल्याण्ड, हाइटी र टर्की जस्ता टोलीहरूले पनि सोही रकम पाएका छन् । 

यही कारणले गर्दा अहिले धेरै विकासशील राष्ट्रहरूले विश्वकप छनोटलाई राष्ट्रिय प्राथमिकताका रूपमा हेर्न थालेका छन् । विश्वकपमा पुगेपछि प्राप्त हुने यो रकमले नयाँ आधुनिक रङ्गशाला बनाउन, युवा एकेडेमी स्थापना गर्न, गुणस्तरीय प्रशिक्षकहरू उत्पादन गर्न र घरेलु लिगलाई पूर्ण रूपमा व्यावसायिक बनाउन ठूलो सहयोग पुग्छ । त्यसैले, कतिपय साना राष्ट्रका लागि विश्वकप केवल एउटा प्रतियोगिता होइन, देशको फुटबल भविष्य बदल्ने ठूलो अवसर पनि हो ।

फिफाले यति धेरै पैसा कहाँबाट ल्याउँछ भन्ने प्रश्न आउन सक्छ । यसको उत्तर एउटै छ–विश्वकप संसारकै सबैभन्दा ठूलो खेल व्यवसाय हो । विश्वकपको प्रसारण अधिकार खरिद गर्न विश्वभरका टेलिभिजन नेटवर्कहरू अर्बौँ डलर खर्च गर्छन् । त्यसका साथै टिकट बिक्री, डिजिटल स्ट्रिमिङ, विज्ञापन, मर्चेन्डाइज, आतिथ्य सेवा र प्रायोजनबाट थप अर्बौँ डलर भित्रिन्छ । कोका–कोला, एडिडास, भिसा, ह्युन्डाई, ठूला बैंकिङ तथा प्रविधि कम्पनीदेखि एयरलाइन्ससम्म सबैले विश्वकपसँग आफ्नो नाम जोड्न करोडौँ डलर खर्च गर्छन् । एकै पटक अरबौँ मानिसले हेर्ने भएकाले यस्तो विश्वव्यापी पहुँच संसारको अन्य कुनै खेल प्रतियोगिताले दिन सक्दैन । 

नेपालको सन्दर्भमा सोच्ने हो भने, यदि कुनै दिन नेपाल विश्वकपमा छनोट भयो भने समूह चरणबाटै बाहिरिए पनि पाउने रकम नेपाली फुटबलको इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो आर्थिक उपलब्धि हुनेछ । त्यो पैसाले दशौँ वर्षसम्म पुग्ने फुटबल पूर्वाधार निर्माण गर्न, आधुनिक प्रशिक्षण केन्द्रहरू बनाउन, उमेर समूहका खेलाडीलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्रशिक्षण दिन र महिला फुटबललाई नयाँ उचाइमा पुर्याउन सकिन्छ । त्यसैले विश्वकपमा पुग्नु भनेको केवल खेल जित्नु मात्र होइन, एउटा सिङ्गो पुस्ताको भविष्य जित्नु पनि हो । 

अन्त्यमा, एउटा कुरा भने कहिल्यै बदलिँदैन– विश्वकपको सबैभन्दा ठूलो पुरस्कार अझै पनि ट्रफी नै हो । पैसा फेरि कमाउन सकिन्छ, प्रायोजकहरू फेरि आउन सक्छन् र व्यापार फेरि बढ्न सक्छ, तर विश्व च्याम्पियन बन्ने अवसर धेरै खेलाडीका लागि जीवनमा केही पटक  मात्र आउँछ । त्यसैले खेलको अन्तिम ह्विसल बज्नेबित्तिकै विजेता टोलीका खेलाडीहरू मैदानमै रुने गर्छन् । त्यो आँसु पैसाको होइन, सपना पूरा भएको खुसीको हुन्छ । यही कारणले विश्वकप आज पनि संसारकै सबैभन्दा ठूलो खेल महोत्सव हो– जहाँ एउटा गोलले इतिहास लेख्छ, एउटा जितले पुस्तौँलाई गर्व दिन्छ र एउटा ट्रफीले देशलाई विश्वको शिखरमा पुर्याउँछ । आधुनिक फुटबलमा विश्वकप जित्नु भनेको केवल विश्व च्याम्पियन बन्नु मात्र होइन, खेल, अर्थतन्त्र र राष्ट्रिय गौरव तीनै क्षेत्रमा एकैसाथ विजय हासिल गर्नु हो ।

 हेर्नुहोस् भिडियो