भड्किलो नबनाउँ चाडपर्व « Drishti News – Nepalese News Portal
Logo

भड्किलो नबनाउँ चाडपर्व


नवीन राई


‘दशैं आयो, खाउँला पिउँला, कहाँ पाउँला, चोरी ल्याउँला, धत् पापी छुट्टै बसौँला ।’

दशैं सुरु भएपछि सानोमा यसो भन्दै हातका औँला भाँचीभाँची गन्न थाल्थ्यौँ । सहरमा जन्मेहुर्कोले सादय औँला भाचेनन् होलान्, गनेन् होलान् । तर, गाउँघरमा जन्मेहुर्केका सबैले ‘दशैं अयो…’ भन्दै उमंगसहित हातका औंला भच्दै गन्ती गर्ने गर्छन् ।

यसपाली दशैंले छपक्कै छोपिसकेको छ । गाउँघरमा दशैंको रौनक छाइसक्यो । पोका पुन्तुरा बोकेर देश–विदेशबाट परदेशीहरू धमाधम गाउँ फर्किँदै छन् । दशैं छेक पारेर निर्मल पवनको सुगन्ध लिन गाउँघर पुगेका छन्, पुग्दैछन् । यता, सहर सुनसान हुँदै गएको छ ।

गाउँको रौनक नबढी, सहर सुनसान नभएसम्म दशैं आएजस्तै नलाग्ने । कोरोना महामारी नियन्त्रणको लागि सरकारले लकडाउन र निषेधाज्ञा गर्दा पनि दशैं आएजस्तै लागेका थियो । तर, त्यो दशैं थिएन ‘दशा’ थियो ।

सहर सुनसान हुन थालेपछि बच्चा बेलाको ‘दशैं आयो…’ मानसपटलमा ताजा बनिदिएको छ । सायद, यतिबेला गाउँका भाइबाहिनीहरूले हातका औँला भाँच्दै भन्दै होलान्– ‘दशैं आयो, खाउँला पिउँला…।’

अहिले बच्चा बेलाको ‘दशैं आयो…’ को सम्झना आएको छ । पहिले त्यसले दशैं मात्रै आउथ्यो । तर, अहिले त्यसले नेपाली समाजको वर्ग छुट्याएर आएको छ ।

कान्छी औँला– दशैं आयो । दशैं प्रायः सबैको फरक–फरक आउँछ । कसैको दशैं उमंगको आउँला, कसैको पीडाको, कसैको सयस्याको अनि कसैको भयको । कसको दशैं कस्तो भन्नेचाहिँ वर्गले नै छुट्याउँछ ।

दशैं आएको सूचना पाउनासाथ साइँली औंलाले खानपिनको कुरा गरिहाल्छ । पक्कै पनि साइँली औंला गाँठिस्ट हुनुपर्छ । दशैं मान्न ऊसँग कुनै कुराको अभाव छैन । दशैं उसका लागि नयाँ लुगा लगाएर मासु, मदिरा र तास–जुवामा रम्ने अवसर हो ।

साइँली औँलाको लागि दशैं अरुलाई देखाउने पर्व हो । नयाँ कपडा, गरगहना, मोटरसाइकल, गाडी किन्ने पर्व हो । साइँली औँलाहरूले गर्दा यो वर्षको दशैंमा नयाँ गाडीको सटेज नै भयो । व्यापारीले उपभोक्ताको माग धान्नै सकेनन् ।

साइँली औँलाहरूले गर्दा दशैं देखासिकीको पर्व बन्दै गएको छ । खर्च गर्ने पर्वको रुपमा परिभाषित हुँदैछ । अरूलाई देखाउनकै लागि भएपनि सबैले तामझामका साथ मनाउन थालेका छन् । छिमेकीको दशैं खसी आफ्नो खसी कुनै हालतमा सानो हुनुहुँदैन ।

समाजमा अर्काथरी माझी औंला जस्ता छन् । उनीहरूलाई बिहान बेलुका छाक टार्नै धौधौ छ । बिहान खाएर साँझ के खाउँ भन्ने अवस्था भएकाहरूको भावना माझी औंलाले बोलिरहेको छ । त्यसैले त माझी औंला अरुभन्दा अग्लो छ । यसले गरीबहरूको संख्याको ग्राफ अग्लो भएको देखाइरहेको छ ।

छिमेकीले ४० किलोको खसी ढाल्यो भने हामीलाई ५० किलोको चाहिन्छ । तर, उसले यति धेरै खर्च गर्ने हैसियत कसरी बनायो भनेर सोच्दैनौं । खोजीनीति गर्दैनौं । उल्टै त्योभन्दा म के कम भन्छौँ । जसले गर्दा पनि अनियमितता र भ्रष्टाचार मौलाउँदै गएको छ ।

माझी औँलाहरूको प्रत्येक दशैं ‘दशा’मा परिणत हुँदैछ । साइँली औँलाको तामझामे दशैंको हावाले माझी औँलालाई नछुने कुरै भएन । दशैं मान्नको लागि माझी औँलाहरू ऋण लिँदैछन् । दशैं मानेपछि ऋण तिर्न विदेशिनु पर्ने बाध्यता छ । कयौँ माझी औँलाहरू खाडीमा आफ्नो उमेर र पसिना बेचेर ऋण तिरिरहेका छन् ।

दशैं–तिहार जस्ता पर्वमा हुने गरेका प्रतिस्पर्धा र देखासिकीले समाज विकृति र विसंगतितर्फ धकेलिँदैछ । पर्व सांस्कृतिक परम्परा र रीतिरिवाजभन्दा तडकभडकमै बढी केन्द्रित हुन थालेको छ । आफूलाई पढे–लेखेका भन्ने युवाहरू पनि साइँली औंलाजस्तै बन्दै गएका छन् । वर्षदिनमा गाउँ फर्किँदा आफूलाई वरिष्ठ ठान्छन्, लुवाइखुवाईमा अरुभन्दा कमी हुनु हुँदैन । कमी भयो भने नभएको इज्जत घट्ने सोच्छन् ।

यस्ता सोचले समाजमा चोरी औँलाहरू बढ्दै गएका छन् । चोरी औंलाको संगठन सहरदेखि गाउँगाउँसम्म फैलिसकेको छ । यसले अनावश्यक प्रतिस्पर्धामा आफूलाई मात्र होइन, अरुलाई पनि ‘चोरी ल्याउँला’ भनेर चोर्न उत्प्रेरित गर्छ ।

चाडपर्वको मौका छोपी महँगी, कालाबजारी, कृत्रिम अभाव, गुणस्तरहीन र मिसावटयुक्त खाद्य सामग्रीको बिक्री वितरण गर्ने पनि चोरी औंला नै हुन् । दशैं–तिहार जस्ता चाडपर्वको बेला चोरी औँलाले धेरै सर्वसाधारण जनतालाई ठग्छ ।

साइँली औँलाको सिको गर्नाले चाडपर्व खर्चिलो र महँगो बन्दै गएको छ । जसले गर्दा सामाजिक वितृष्णा समेत बढ्दै गएको छ  । चोरी औँलाले साइँली औंलाका देखासिकी गरेकै कारण अनियमितता र भ्रष्टाचार मौलाउँदै गएको छ ।

साइँली औँलाको जस्तो सबैको जथाभावी र असीमित खर्च गर्न हैसियत जो कसैको हुँदैन । सामान्य व्यापार व्यवसाय र जागिरले मात्रै पुग्दैन । मनलाग्दो खर्च असम्भव हुन्छ । त्यसैले चोरी औँलाले अनैतिक र अनियमित तवरले खर्च जुटाउछ । जसरी भएपनि चोरी औँलाले साइँली औँलाको बराबरी हैसियत बनाउँछ ।

छिमेकीले ४० किलोको खसी ढाल्यो भने हामीलाई ५० किलोको खसी चाहिन्छ । तर, उसले यति धेरै खर्च गर्ने हैसियत कसरी बनायो भनेर कहिल्यै सोच्दैनौँ । खोजीनीति कहिल्यै गर्दैनौँ । त्यतातिर हाम्रो ध्यान पनि जाँदैन । जसले गर्दा रीतिरिवाज र सांस्कृतिक परम्पराको महत्व घट्दै गएको छ ।

यो समाजमा बुढी औंलाजस्ता मान्छे पनि छन् । इमानदारिता मरिसकेको छैन । असल मानिसहरू हराइसकेका छैनन् । यी देखासिकी र तामझाम भन्दा अलिक पर छन् । समाजका भ्रष्टहरूको दुनियाँबाट अलग छन् ।

टाढै बसेर साइँली, माझी र चोरी औँलाका तमासा नियालिरहेका छन् । तर, बुढी औँलालाई सधैँ एउटा आरोप लाग्ने गर्छ– बुढी औँला मुकदर्शक बन्यो । विंकृति र विसंगतिको प्रतिरोध गर्न सकेन ।

अब, समाजलाई त गलत बाटोमा हिँड्नबाट रोक्न बुढी औँलाले कदम चाल्नुपर्छ । खबरदारी गर्नुपर्छ । चाडपर्व कम खर्चिला, विकृति–विसंगतियुक्त, सद्भाव र एकता रुपमा मनाउन बुढी औँलाले पहल थाल्नुपर्छ । सबै औँलाहरूलाई सचेत गराउनुपर्छ ।

साइँली, माझी र चोरी औँलाले पनि कुकृत्य र विकृतिका पाटालाई त्याग्नुपर्छ । बुढी औंलाको बाटोमा लाग्नुपर्छ । सबै मिलेर चाडपर्वलाई सुसंस्कृत सभ्यताको पहिचान गर्नुपर्छ । भव्य, सभ्य र रोमाञ्चक बनाउनुपर्छ । अब सबै बुढी औँलाजस्तो बन्ने प्रयास गरौँ । सबै नेपालीको उमंगमय बनोस् दशैं, शुभकामना ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्