चितवन । गत वर्ष रोकिएको गैँडा गणना यस वर्ष हुने भएको छ।
आर्थिक अभावका कारण स्थगित गरिएको गणना अब राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागले आन्तरिक बजेटमार्फत सञ्चालन गर्ने भएको हो। साथै, बाघ गणना पनि निर्धारित चक्रअनुसार यस वर्ष मङ्सिरदेखि सुरु हुनेछ।
विभागका महानिर्देशक डा. रामचन्द्र कँडेलका अनुसार बाघ गणना हरेक चार वर्षमा हुँदै आएको छ र यसपालि मङ्सिरदेखि सुरु गरिनेछ, जसमा करिब तीन महिना लाग्ने अनुमान छ। एकसिङ्गे गैँडाको गणना भने चैत महिनामा गरिने छ।
बाघको गणनाका लागि स्वचालित क्यामेराको प्रयोग गरिन्छ। ती क्यामेराले बाघको तस्बिर खिच्ने र बाघको शरीरमा रहेको पाटा (धर्का) को आधारमा छुट्याउने गरिन्छ। प्रत्येक बाघको पाटा फरक हुने भएकाले यस आधारमा गणना गरिन्छ।
गैँडाको गणना भने हात्ती चढेर प्रत्यक्ष अवलोकन (real-time) गरेर गरिन्छ। बाघको गणना चितवन, पर्सा, बाँके, बर्दिया र शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जमा गरिनेछ, भने गैँडाको गणना चितवन, पर्सा, शुक्लाफाँटा र कोशी टप्पु क्षेत्रमा हुनेछ।
चालु आर्थिक वर्षमा विभागले बाघ र गैँडा दुवैको गणनाका लागि रु १८/१८ लाख बजेट विनियोजन गरेको छ। तर बाघ गणनामा रु १.५ करोड र गैँडा गणनामा झन्डै रु २ करोड खर्च लाग्ने भएकाले बाँकी रकम दातासँग मागिने विभागले जनाएको छ।
पछिल्ला तथ्याङ्क:
सन् २०२२ मा गरिएको बाघ गणनामा नेपालभर ३३५ बाघ फेला परेका थिए।
- चितवन: १२८
- बर्दिया: १२५
- बाँके: २५
- पर्सा: ४१
- शुक्लाफाँटा: ३६
गैँडाको सन् २०२१ को गणनामा देशभर ७५२ गैँडा रहेको देखिएको थियो।
- चितवन: ६९४
- बर्दिया: ३८ (पहिले २९)
- शुक्लाफाँटा: १८ (पहिले ८)
सन् १९५० को दशकमा नेपालमा करिब ८०० गैँडा रहेको अनुमान गरिन्छ। तर अवैध सिकार र बसोबासका कारण १९६५ सम्ममा यो सङ्ख्या घटेर १०० नजिक पुगेको थियो। संरक्षण प्रयाससँगै पछिल्लो समय गैँडाको सङ्ख्या बृद्धि हुँदै गएको छ।
