काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र ब्याङ्कले यो वर्ष पनि दसैँमा सुकिला नोट सटही सुविधा प्रदान गरेको छ । भदौ २९ देखि असोज १० सम्म आफ्ना कार्यालय र अन्य वित्तीय संस्थामार्फत यो सुविधा उपलब्ध छ, तर नियमित ग्राहकले मात्र यो सुविधा पाउने बताइएको छ ।
विगतमा पहुँचवालाहरूले चाडपर्वमा नयाँ नोट लिन्थे, तर हाल सटहीमा सीमा तोकिएको छ । गत वर्षदेखि नयाँको सट्टा सुकिला नोट वितरण सुरु भएको हो । नयाँ नोट बजारमा पहिलोपटक पठाइएका हुन्छन्, भने सुकिला नोट सफा र प्रयोगयोग्य भएर पनि बजारमा चल्तीमा रहेका हुन्छन् ।
राष्ट्र ब्याङ्कका अनुसार, २०८० को दसैँमा २९ अर्ब रुपैयाँको नयाँ नोट सटही भएको थियो, जसमध्ये आधा राजधानीमा खर्च भएको थियो । तर, गत वर्ष सुकिला नोट वितरण सुरु भएपछि जम्मा ४ अर्ब रुपैयाँको सटही भएको थियो । यस वर्ष ६–७ अर्ब रुपैयाँको सटही हुने अनुमान गरिएको छ ।
नोटको आयु र छपाइ खर्च मूल्यअनुसार फरक हुन्छ । रु. ५०० र रु. १,००० का नोट तीन–चार वर्ष र कम मूल्यका नोट दुई–तीन वर्ष चल्छन् । छपाइ खर्च नोटको आकार र सुरक्षा फीचरमा निर्भर हुन्छ । उच्च मूल्यका नोटमा बढी सुरक्षा फीचर हुने भएकाले छपाइ महँगो पर्छ । राष्ट्र ब्याङ्कले दसैँका लागि विशेष नयाँ नोट छाप्दैन ।
बजारको माग र नोटको आयु हेरेर तीन-चार वर्षमा नयाँ नोट छापिन्छ । चाडपर्वमा नयाँ नोट चाँडै मैलिने, भिज्ने वा नष्ट हुने भएकाले सुकिला नोट वितरणलाई प्राथमिकता दिइएको छ । यसले छपाइ खर्च जोगिन्छ ।
नयाँ नोटले सन्तुष्टि मात्र दिन्छ, विशेष लाभ हुँदैन । त्यसैले सटहीलाई निरुत्साहित गरिएको छ । गभर्नरहरूले आफ्नो कार्यकालमा सबै मूल्यका नोटमा हस्ताक्षर गर्न चाहन्छन्, तर मितव्ययी नीतिका कारण सबैले यो अवसर पाउँदैनन् ।
उदाहरणका लागि, पूर्वगभर्नर महाप्रसाद अधिकारीले रु.१,००० को नोटमा हस्ताक्षर गर्न पाएनन् । ब्याङ्कहरूले सुकिला नोट बजारमा पठाउँछन्, तर थोत्रा नोटहरू राष्ट्र ब्याङ्कमा फिर्ता गरी नष्ट गरिन्छ । माग र नष्ट हुने नोटको सङ्ख्याअनुसार नयाँ नोट छापिन्छ । यसरी, राष्ट्र ब्याङ्कले आर्थिक व्ययभार कम गर्न सुकिला नोटको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गरिरहेको छ।
